آموزش

کارتریج چیست؟ انواع (جوهرافشان / تونر)، عملکرد و شخیص مدل مناسب

جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۲۳:۳۸

کارتریج چیست؟ انواع (جوهرافشان / تونر)، عملکرد و شخیص مدل مناسب

کارتریج چیست؟ تعریف پایه

در پاسخ به این که کارتریج چیست، باید گفت کارتریج پرینتر یک محفظه قابل تعویض و مهندسی‌شده است که جوهر مایع یا پودر تونر را در خود نگه می‌دارد و در اختیار سازوکار چاپ دستگاه قرار می‌دهد تا متن، نمودار یا تصویر روی کاغذ شکل بگیرد. بسیاری از کاربران تصور می‌کنند خود کارتریج به‌تنهایی تمام فرایند نقش‌زدن را انجام می‌دهد، اما در واقع کارتریج نقش مخزن و رابط انتقال ماده رنگی را دارد و هماهنگی آن با هد چاپ، لیزر، غلتک‌ها و کنترلر پرینتر است که نتیجه نهایی را می‌سازد. با درک درست این قطعه، هم کیفیت خروجی بهبود پیدا می‌کند و هم از هزینه‌های اضافه ناشی از خرید اشتباه یا تعویض زودهنگام جلوگیری می‌شود.

جوهر و تونر چطور به کاغذ منتقل می‌شوند؟

در چاپگرهای جوهرافشان، قطرات بسیار ریز جوهر از طریق نازل‌های میکروسکوپی بر سطح کاغذ پاشیده می‌شوند؛ این پاشش یا با ایجاد حباب‌های حرارتی (تکنولوژی Thermal) و یا با تغییر شکل کریستال‌های پیزوالکتریک انجام می‌گیرد. در مقابل، در چاپگرهای لیزری، پرتو لیزر الگوی صفحه را روی یک استوانه حساس به نور می‌تاباند تا بار الکتریکی ایجاد شود؛ سپس ذرات ریز پودر تونر به نواحی باردار می‌چسبند و در نهایت با عبور کاغذ از میان غلتک‌های حرارتی (فیوزر)، پودر ذوب شده و به الیاف کاغذ متصل می‌شود. بنابراین تفاوت در نوع ماده مصرفی، نحوه انتقال آن را نیز کاملاً دگرگون می‌کند.

انواع کارتریج – جوهرافشان vs. لیزری (تونر)

انواع کارتریج – جوهرافشان vs. لیزری (تونر)

شناخت تفاوت میان کارتریج جوهرافشان و کارتریج لیزری نقطه آغاز انتخاب درست برای خانه، دفتر کار یا واحدهای پرتیراژ است. کارتریج جوهرافشان معمولاً برای چاپ‌های خانگی، تکالیف، اسناد کم‌تیراژ و عکس‌های رنگی با گرادیان‌های نرم به کار می‌رود و در برندهایی مانند HP، Canon و Epson تنوع گسترده‌ای دارد. در سوی دیگر، کارتریج لیزری از پودر تونر استفاده می‌کند و برای تیراژهای بالا، سرعت بیشتر و متون شارپ و بادوام انتخاب اول اداره‌ها و کسب‌وکارها محسوب می‌شود. هر کدام از این دو فناوری مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند که باید متناسب با الگوی مصرف سنجیده شوند.

کارتریج لیزری برای چاپ فاکتور و قرارداد

برای چاپ فاکتور، قرارداد، گزارش‌های اداری و برگه‌هایی که خوانایی حروف، مقاومت در برابر رطوبت و سرعت بالا در آن‌ها اهمیت دارد، کارتریج لیزری عملکرد بسیار مطمئن‌تری نشان می‌دهد. پودر تونر پس از ذوب شدن روی کاغذ، برخلاف جوهر مایع در تماس با رطوبت محیط یا دست‌های مرطوب به راحتی پخش نمی‌شود و لبه‌های حروف ریز کاملاً تمیز و شارپ باقی می‌مانند. علاوه بر این، ظرفیت بالاتر کارتریج لیزری باعث می‌شود در چاپ‌های مداوم نیاز به تعویض مکرر وجود نداشته باشد و هزینه تمام‌شده هر برگ در تیراژهای بالا منطقی‌تر باشد.

شاخص مقایسه کارتریج جوهرافشان کارتریج لیزری (تونر)
ماده مصرفی جوهر مایع (Dye یا Pigment) پودر خشک تونر (پلیمر و رنگ‌دانه)
سرعت چاپ معمولاً متوسط تا کندتر در تیراژ بالا سریع و مناسب برای چاپ پی‌درپی
هزینه هر صفحه در مدل‌های کارتریجی بالاتر (در مخزن‌دار کمتر) معمولاً پایین‌تر در چاپ‌های متنی و پرتیراژ
کیفیت رنگ و تصویر عالی برای عکس و طیف‌های رنگی نرم عالی برای متن تیز، گرافیک اداری و نمودار
نگهداری نیازمند جلوگیری از خشکی نازل و استفاده دوره‌ای حساس به رطوبت و ضربه، بدون خشکی جوهر

ساختار داخلی کارتریج (چیپست، مخزن، درام، بلید…)

درون بدنه پلاستیکی کارتریج، مجموعه‌ای از بخش‌های مکانیکی، الکترونیکی و مخزنی قرار گرفته که همگی در دقت انتقال رنگ و سازگاری با دستگاه نقش دارند. مخزن جوهر یا مخزن تونر وظیفه نگهداری ماده مصرفی را بر عهده دارد؛ در کارتریج‌های جوهرافشان ممکن است اسفنج جاذب جوهر یا کیسه داخلی وجود داشته باشد و در کارتریج‌های لیزری محفظه پودر همراه با همزن یا مسیر تغذیه قرار می‌گیرد. مهم‌تر از همه، چیپست تعبیه‌شده روی کارتریج با سنسورها و برد پرینتر ارتباط برقرار می‌کند تا سطح تقریبی مصرف، اصالت یا سازگاری مدل و منطقه جغرافیایی را تایید کند؛ اگر این چیپست آسیب ببیند یا با فریمور دستگاه نخورد، پرینتر ممکن است از شناسایی کارتریج خودداری کند.

تفاوت واحد تونر و درام و نقش چیپ شناسایی

در بسیاری از سیستم‌های چاپ لیزری، واحد تونر و درام دو قطعه مجزا هستند و در برخی مدل‌های یکپارچه درون یک بدنه جای می‌گیرند؛ درام استوانه‌ای حساس به نور است که الگوی الکترواستاتیک را شکل می‌دهد و تونر پودر رنگی است که روی این الگو می‌نشیند. درام معمولاً عمر طولانی‌تری نسبت به تونر دارد و ممکن است پس از چند بار تعویض کارتریج تونر نیاز به تعویض پیدا کند. چیپ شناسایی نیز در این میان نقش «گذرنامه دیجیتال» را بازی می‌کند و با ارسال شناسه مدل و شمارنده صفحات به پرینتر، هم وضعیت بازده کارتریج (Page Yield) را نمایش می‌دهد و هم از نصب قطعه ناسازگار جلوگیری می‌کند؛ در ارزیابی بازده واقعی نیز استانداردهایی مانند ISO/IEC 19752 برای کارتریج‌های تک‌رنگ لیزری و ISO/IEC 19798 برای کارتریج‌های رنگی لیزری معیار سنجش آزمایشگاهی تحت شرایط استاندارد پوشش ۵ درصد صفحه هستند.

مگنت و تیغه تنظیم تونر چه می‌کنند؟

در ساختار کارتریج‌های لیزری، رول مگنت (غلتک مغناطیسی یا دولوپر) با بهره‌گیری از میدان مغناطیسی یا بار الکتریکی، ذرات تونر را از مخزن جذب کرده و به سمت درام هدایت می‌کند تا توزیع یکنواختی ایجاد شود. هم‌زمان، تیغه تنظیم تونر یا بلید (Wiper Blade / Doctor Blade) ضخامت لایه تونر روی غلتک را کنترل می‌کند و پودر اضافی یا باقی‌مانده پس از انتقال را پاک‌سازی می‌نماید. اگر بلید فرسوده شود یا لبه‌اش آسیب ببیند، ممکن است خطوط عمودی تیره، پس‌زمینه خاکستری یا پخش پودر روی کاغذ ظاهر شود.

تفاوت جوهر و تونر – چه زمانی از کدام استفاده کنیم؟

تفاوت جوهر و تونر – چه زمانی از کدام استفاده کنیم؟

انتخاب میان جوهر و تونر بیش از آن که به سلیقه وابسته باشد، به نوع اسناد، حجم چاپ و بودجه شما بستگی دارد. جوهر مایع در چاپ عکس‌های رنگی، پوسترهای خانگی و طرح‌هایی که ترکیب رنگ‌های ظریف دارند بسیار طبیعی عمل می‌کند، اما در صورت استفاده نامنظم ممکن است نازل‌ها خشک شوند یا کاغذ معمولی کمی موج بردارد. در مقابل، تونر برای چاپ انبوه متون اداری، فرم‌ها، فاکتورها و مدارک بایگانی سرعت و شفافیت بالاتری ارائه می‌دهد، ولی چاپگرهای لیزری معمولاً قیمت اولیه بالاتر و ابعاد بزرگ‌تری دارند و در چاپ عکس‌های هنری به ظرافت جوهرافشان نمی‌رسند.

بازده اعلامی کارتریج در چاپ واقعی

عدد بازده کارتریج که روی بسته‌بندی درج می‌شود، بر اساس آزمون‌های استاندارد آزمایشگاهی (مانند پوشش حدود ۵ درصد سطح یک برگه A4 در استانداردهای ISO/IEC) محاسبه می‌شود و یک شاخص مقایسه‌ای است، نه تضمین عدد دقیق برای همه کاربران. در دنیای واقعی، اگر صفحات شما حاوی جدول‌های پررنگ، لوگوهای بزرگ، عکس یا فونت‌های ضخیم باشد، جوهر یا تونر سریع‌تر مصرف می‌شود و تعداد برگ خروجی کمتر از عدد اسمی خواهد بود. همچنین روشن و خاموش کردن مکرر برخی چاپگرهای جوهرافشان که باعث اجرای چرخه‌های تمیزسازی هد می‌شود، می‌تواند بخش قابل توجهی از جوهر را بدون ثبت روی کاغذ مصرف کند.

چگونه مدل کارتریج سازگار با پرینتر خود را تشخیص دهیم؟

تشخیص دقیق مدل کارتریج سازگار پیش از خرید، ساده و کاملاً قابل کنترل است اگر بدانید به دنبال چه کدی بگردید. هر پرینتر فقط با خانواده خاصی از کارتریج‌ها هماهنگ است و حتی تفاوت یک حرف یا عدد در کد محصول می‌تواند به معنای عدم تناسب فیزیکی یا ناسازگاری چیپست باشد. برای مثال، در بسیاری از مدل‌های اداری قدیمی مانند پرینتر HP LaserJet 1018 از کارتریج سری Q2612A (12A) استفاده می‌شود، در حالی که مدل‌های دیگر HP از کدهایی مانند CF210A یا HP 85A بهره می‌برند و در برندهای Canon، Epson و Brother نیز هر سری پرینتر کد کارتریج اختصاصی خود را دارد.

خواندن کد روی برچسب

سریع‌ترین راه، بررسی برچسب روی کارتریج فعلی یا برچسب داخل درب جلویی/بالایی پرینتر است که معمولاً فهرست کدهای سازگار را نشان می‌دهد. این کدها معمولاً ترکیبی از حروف و اعداد هستند (مانند 12A، 85A، CF210A، PG-645، CL-646، T664 یا TN-2365 بسته به برند و منطقه). هنگام خواندن کد، به پسوندهای ظرفیتی مانند XL یا High Yield نیز دقت کنید تا مطمئن شوید کد انتخابی با ظرفیت مورد نظر شما هم‌خوانی دارد.

تطبیق کد با دفترچه

اگر کارتریج قدیمی در دسترس نیست یا برچسب آن مخدوش شده، مدل دقیق پرینتر را از روی بدنه دستگاه یادداشت کنید و آن را با دفترچه راهنمای کاربر، برگه مشخصات فنی سازنده یا دیتابیس سازگاری فروشگاه تطبیق دهید. در این مرحله توجه به منطقه جغرافیایی دستگاه نیز مهم است، زیرا برخی سازندگان کد کارتریج را بر اساس بازار عرضه (مثلاً خاورمیانه، اروپا یا آمریکای شمالی) متفاوت تعریف می‌کنند. تطبیق دقیق کد پرینتر و کد کارتریج از بروز خطای «Incompatible Cartridge» جلوگیری می‌کند.

شناسایی مدل در نرم‌افزار سازنده

نرم‌افزارها و ابزارهای رسمی سازندگان مانند HP Smart یا ابزارهای مدیریت و نگهداری Canon و Epson می‌توانند مدل دقیق دستگاه و وضعیت کارتریج را نمایش دهند و مسیر دسترسی به مشخصات قطعات مصرفی را ساده‌تر کنند. علاوه بر نرم‌افزارهای دسکتاپ و موبایل، بررسی بخش Supplies / Consumables در پنل وب یا منوی تنظیمات پرینتر و مراجعه به صفحه پشتیبانی رسمی برند یا دیتابیس سازگاری آنلاین کمک می‌کند کد صحیح را بدون حدس‌زدن پیدا کنید. در صورت نیاز به راهنمایی تکمیلی درباره انتخاب دستگاه و قطعات، مطالعه راهنمای خرید پرینتر نیز دید مناسبی نسبت به کل اکوسیستم چاپ می‌دهد.

بررسی رنگ و ظرفیت

پیش از نهایی کردن سفارش، مشخص کنید به کارتریج مشکی نیاز دارید یا کارتریج سه-رنگ (یا کارتریج‌های مجزای Cyan، Magenta، Yellow و Black) و همچنین ظرفیت استاندارد یا ظرفیت بالا (XL) را ترجیح می‌دهید. کارتریج‌های با ظرفیت بالاتر برای کسانی که هفتگی ده‌ها یا صدها برگه چاپ می‌کنند، معمولاً هزینه هر برگ را کاهش می‌دهند و دفعات تعویض را کمتر می‌کنند. در مقابل، برای چاپ بسیار کم در طول ماه، کارتریج استاندارد ممکن است از نظر هزینه اولیه و جلوگیری از کهنه شدن مواد مصرفی منطقی‌تر باشد.

نکات کلیدی هنگام خرید کارتریج (اورجینال، طرح، قابل شارژ)

در بازار قطعات چاپ، معمولاً با سه گزینه اصلی روبه‌رو هستید: کارتریج اورجینال (اصلی)، کارتریج طرح (سازگار/Compatible) و کارتریج قابل شارژ یا بازسازی‌شده. کارتریج اصلی مستقیماً توسط شرکت سازنده پرینتر تولید و کنترل کیفی می‌شود، بیشترین هماهنگی را با چیپست و هد دارد و ریسک آسیب به دستگاه را به حداقل می‌رساند، اما قیمت بالاتری دارد. کارتریج طرح توسط شرکت‌های ثالث تولید می‌شود و می‌تواند گزینه اقتصادی‌تری باشد به شرط آن که کیفیت بدنه، پودر یا جوهر و چیپست آن قابل اعتماد باشد، در حالی که شارژ کارتریج زمانی رایج است که بخواهید با هزینه کمتر مخزن را دوباره پر کنید اما نیازمند مهارت و کیفیت مناسب مواد است.

چک‌لیست خرید کارتریج

  • تطبیق دقیق کد کارتریج و منطقه دستگاه با مدل پرینتر قبل از ثبت سفارش

  • بررسی سلامت و سازگاری چیپست کارتریج با نسخه فریمور فعلی پرینتر

  • انتخاب آگاهانه میان کارتریج اصلی، کارتریج طرح باکیفیت یا شارژ کارتریج متناسب با تیراژ و حساسیت چاپ

  • کنترل پلمب، تاریخ تولید یا شرایط انبارداری و وجود گارانتی یا مهلت تست معتبر

  • محاسبه هزینه واقعی هر صفحه با در نظر گرفتن ظرفیت کارتریج و میزان پوشش رنگی صفحات

  • پرهیز از خرید کارتریج‌های ارزان‌قیمت بی‌نام که ممکن است باعث نشتی جوهر، پخش پودر یا خطای دستگاه شوند

محاسبه هزینه هر برگ

برای قضاوت واقعی درباره قیمت خرید، به جای نگاه کردن صرف به برچسب قیمت روی جعبه، هزینه هر برگ را بر اساس ظرفیت تخمینی و نوع مصرف خود برآورد کنید. یک کارتریج ارزان‌تر با بازده پایین ممکن است در عمل هزینه بیشتری روی دست شما بگذارد یا به دلیل کیفیت پایین‌تر، نیاز به چاپ مجدد ایجاد کند. همین‌طور در کارتریج قابل شارژ، اگر شارژ غیراصولی باعث آسیب به درام، بلید یا نازل شود، هزینه تعمیرات بعدی تمام صرفه‌جویی اولیه را از بین می‌برد.

زمان تعویض کارتریج و نگهداری طولانی‌مدت

زمان تعویض کارتریج و نگهداری طولانی‌مدت

بهترین زمان تعویض کارتریج زمانی است که نشانه‌های افت کیفیت یا پیام‌های هشدار دستگاه آشکار شوند؛ از جمله کمرنگ شدن متن و خطوط، سفید افتادن بخش‌هایی از صفحه، ایجاد نوارهای عمودی یا افقی، یا نمایش اخطار اتمام جوهر/تونر روی نمایشگر یا نرم‌افزار پرینتر. گاهی اوقات پرینتر زودتر از اتمام کامل پودر یا جوهر پیام هشدار می‌دهد، بنابراین اگر کیفیت چاپ هنوز قابل قبول است، می‌توان تا زمان افت محسوس کیفیت یا خطای قطعی صبر کرد. اما تداوم چاپ با کارتریج کاملاً خالی در مدل‌های دارای هد یکپارچه یا حساس می‌تواند به قطعات آسیب بزند.

آزمون نازل

در پرینترهای جوهرافشان، پیش از تعویض کارتریج یا هنگام مشاهده خطوط بریده‌بریده و خطای رنگ، اجرای آزمون نازل (Nozzle Check) و در صورت نیاز تمیزسازی هد از طریق منوی دستگاه یا نرم‌افزار سازنده کمک می‌کند مشخص شود مشکل از گرفتگی نازل است یا از خالی شدن مخزن. این کار از تعویض عجولانه کارتریجی که هنوز جوهر دارد جلوگیری می‌کند. البته تکرار بیش‌ازحد چرخه‌های تمیزسازی خودکار را باید محدود کرد تا جوهر هدر نرود.

شرایط نگهداری قطعه یدکی

اگر کارتریج یدکی در انبار یا کمد نگهداری می‌کنید، آن را در بسته‌بندی اصلی و پلمب‌شده، دور از تابش مستقیم نور خورشید، منابع گرمایی و رطوبت زیاد قرار دهید و دمای محیط را در بازه متعادل حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد حفظ کنید. کارتریج‌های لیزری را به‌صورت افقی و بدون فشار جسم سنگین روی آن‌ها نگه دارید تا پودر تونر داخل محفظه ته‌نشین یا فشرده نشود. همچنین تا پیش از زمان نصب، برچسب محافظ یا نوار پلمب را باز نکنید تا جوهر خشک نشود و پودر نشت نکند.

جلوگیری از خشک شدن جوهر

برای جلوگیری از خشک شدن جوهر در چاپگرهای جوهرافشان، دستگاه را در محیط بسیار خشک یا داغ قرار ندهید و در صورت امکان حداقل هفته‌ای یک‌بار یک صفحه آزمایشی یا سند ساده رنگی و مشکی چاپ کنید تا جریان جوهر در مسیرها و نازل‌ها حفظ شود. در هنگام تعویض کارتریج نیز کار را سریع و تمیز انجام دهید تا مسیر انتقال در معرض هوای آزاد نماند. رعایت همین عادت ساده، عمر مفید کارتریج جوهرافشان را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

جدول مقایسه‌ای نهایی (جوهرافشان vs. لیزری)

این جدول جمع‌بندی سریع به شما کمک می‌کند تفاوت‌های کلیدی کارتریج جوهرافشان و کارتریج لیزری را در یک نگاه کنار هم ببینید و متناسب با نیاز خود تصمیم بگیرید. در مجموع، اگر چاپ عکس و استفاده‌های سبک و متنوع در اولویت است، جوهرافشان انتخاب طبیعی‌تری محسوب می‌شود و اگر سرعت، تیراژ بالا و چاپ اسناد متنی و اداری اهمیت دارد، کارتریج لیزری گزینه‌ای کارآمدتر به شمار می‌رود.

معیار مقایسه کارتریج جوهرافشان کارتریج لیزری (تونر)
هزینه هر صفحه معمولاً بالاتر در کارتریج‌های استاندارد (متغیر بر اساس مدل) معمولاً پایین‌تر در چاپ‌های متنی و تیراژ بالا
بازده (Page Yield) معمولاً پایین‌تر تا متوسط (وابسته به مدل و ظرفیت XL) معمولاً بالاتر و مناسب برای حجم چاپ بالا
کیفیت رنگ بسیار مناسب برای عکس و طیف‌های رنگی روان بسیار تمیز و شارپ برای متن، جدول و گرافیک اداری
سرعت چاپ مناسب برای کاربری خانگی و حجم‌های متوسط سریع در چاپ پی‌درپی اسناد اداری
نگهداری نیازمند چاپ دوره‌ای و جلوگیری از خشکی جوهر حساس به رطوبت و ضربه؛ بدون مشکل خشکی جوهر
مناسب برای مصارف خانگی، دانشجویی و چاپ عکس دفاتر کار، شرکت‌ها، فاکتورها و چاپ پرتیراژ

اگر به دنبال کارتریج اصل یا قیمت پرینتر لیزری هستید، از فروشگاه آترامارت مشاوره رایگان بگیرید!

پرسش‌های متداول (FAQ)

کارتریج چیست؟

کارتریج محفظه قابل تعویض پرینتر است که جوهر مایع یا پودر تونر را در خود نگه می‌دارد و به سیستم چاپ تحویل می‌دهد تا متن و تصویر روی کاغذ ثبت شوند. خود کارتریج ماده مصرفی و سازوکار انتقال را فراهم می‌کند و هماهنگی آن با پرینتر نتیجه نهایی چاپ را رقم می‌زند.

تفاوت کارتریج جوهرافشان و لیزری چیست؟

کارتریج جوهرافشان از جوهر مایع استفاده می‌کند و برای چاپ‌های خانگی و عکس‌های رنگی مناسب‌تر است، در حالی که کارتریج لیزری از پودر تونر استفاده می‌کند و با حرارت روی کاغذ می‌نشیند که برای سرعت بالاتر و چاپ متون و اسناد اداری بسیار کاربردی است.

چگونه مدل کارتریج سازگار با پرینترم را پیدا کنم؟

کد کارتریج سازگار را می‌توانید روی برچسب کارتریج فعلی، داخل بدنه یا درب پرینتر، در دفترچه راهنما یا از طریق نرم‌افزار و سایت پشتیبانی سازنده با وارد کردن مدل دقیق پرینتر پیدا کنید. پیش از خرید حتماً کد و ظرفیت را با مدل دستگاه خود مطابقت دهید.

آیا کارتریج طرح به دستگاه آسیب می‌زند؟

کارتریج طرح باکیفیت در صورت سازگاری چیپست و استاندارد ساخت مناسب می‌تواند بدون مشکل کار کند، اما نمونه‌های بی‌کیفیت یا دارای چیپست ناسازگار ممکن است خطای دستگاه ایجاد کنند یا باعث نشتی جوهر و پخش پودر شوند. انتخاب فروشنده معتبر و بررسی سازگاری ریسک را کاهش می‌دهد.

چه زمانی باید کارتریج را تعویض کنم؟

زمانی که کیفیت چاپ به شکل محسوسی کمرنگ یا خط‌خط شود، بخش‌هایی از صفحه سفید بمانند یا پیام اتمام جوهر یا تونر روی پرینتر و نرم‌افزار آن ظاهر شود، زمان بررسی و تعویض کارتریج فرا رسیده است. در مدل‌های جوهرافشان ابتدا آزمون نازل را بررسی کنید.

آیا کارتریج قابل شارژ اقتصادی است؟

شارژ کارتریج می‌تواند از نظر هزینه اولیه ارزان‌تر تمام شود، به‌ویژه برای مصارف کم‌حساسیت، اما اگر پودر یا جوهر نامرغوب به کار رود یا قطعه فرسوده تعویض نشود، کیفیت چاپ افت می‌کند و احتمال آسیب یا نشتی افزایش می‌یابد.

امتیاز و دیدگاه کاربران

۰

از

۵

0 نفر امتیاز داده‌اند

دیدگاه خود را درباره این مطلب بیان نمایید

نظری برای این مطلب ارسال نشده است

راهنمای خرید

© کپی بخش یا کل هر کدام از مطالب مجله آترا تنها با کسب مجوز مکتوب امکان پذیر است.